Yenilenmiş Telefonun Ayıbı Gizlenmişse Tüketicinin Hakları Nelerdir?

Ayıbın Gizlenmesi Ne Anlama Gelir?

Ayıbın gizlenmesi, bir maldaki kusurun tüketicinin bilgisine sunulmaması veya malın ayıpsız olduğu izlenimi oluşturulacak şekilde satışa konu edilmesi şeklinde ortaya çıkabilir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre bir malın ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında veya reklam ve ilanlarında belirtilen özellikleri taşımaması ayıplı mal kapsamında değerlendirilebilir. Tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki ya da ekonomik eksiklikler de ayıp oluşturabilir. Yenilenmiş telefon açısından örneğin önemli bir donanım sorununun, satış açıklamasında belirtilmemesi ve tüketicinin bu durumdan haberdar edilmemesi ayıplı mal değerlendirmesini gündeme getirebilir.

Yenilenmiş Telefonun Kullanılmış Olması Gizli Ayıp Sayılır mı?

Hayır. Yenilenmiş telefon zaten daha önce kullanılmış ve yenileme işleminden geçirilmiş bir üründür. Bu nedenle cihazın kullanılmış olması tek başına gizli ayıp olarak değerlendirilemez. Burada önemli olan, telefonun yenilenmiş ürün olarak hangi özelliklerle ve hangi bilgiler verilerek satıldığıdır. Örneğin cihazın daha önce kullanılmış olması tüketiciye açıkça sunulmuşsa bu durum ürünün niteliğiyle uyumludur. Ancak telefonun önemli bir teknik sorunu, eksik bir fonksiyonu veya satış sırasında belirtilen özelliklerden farklı bir durumu tüketiciden saklanmışsa konu farklı değerlendirilir.

Gizli Ayıp Sonradan Ortaya Çıkabilir mi?

Evet. Bazı kusurlar telefon ilk teslim edildiğinde normal kullanım sırasında fark edilmeyebilir. Cihazın belirli bir özelliğinin zaman içinde kullanılmaya başlanması veya teknik bir inceleme yapılması sonucunda daha önce fark edilmeyen bir sorun ortaya çıkabilir. Bu nedenle bir ayıbın satın alma sırasında tüketici tarafından hemen fark edilmemiş olması, tek başına ayıbın mevcut olmadığı anlamına gelmez. Önemli olan, sorunun niteliği ve telefonun teslim edildiği sıradaki durumudur.

İlk Altı Ay İçinde Ortaya Çıkan Ayıpta Durum Nedir?

Telefonun teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, kanundaki şartlar kapsamında teslim tarihinde mevcut olduğu kabul edilir. Bu durumda ayıbın mevcut olmadığını ispatlama yükü satıcıya aittir. Ancak malın veya ayıbın niteliği bu karinenin uygulanmasına uygun değilse farklı bir değerlendirme yapılabilir. Bu düzenleme, yenilenmiş telefon satın aldıktan kısa süre sonra önemli bir kusurla karşılaşan tüketici açısından özellikle önemlidir.

Ayıp İki Yıl Sonra Ortaya Çıkarsa Haklar Sona Erer mi?

6502 sayılı Kanun kapsamında, daha uzun bir süre belirlenmemişse ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmiş olması halinde zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle ayıbın bilinçli şekilde gizlendiğinin ortaya konulabildiği durumlar, normal ayıplı mal uyuşmazlıklarından farklı sonuçlar doğurabilir.

Ayıp Hile ile Gizlenmişse Ne Değişir?

Ayıbın hile veya ağır kusurla gizlenmesi, tüketicinin hakları açısından önemli bir istisnadır. Normal durumda ayıplı maldan sorumluluk bakımından iki yıllık zamanaşımı söz konusu olabilir. Ancak ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmiş olması halinde bu zamanaşımı hükmü uygulanmaz. Burada yalnızca ayıbın sonradan fark edilmiş olması yeterli değildir. Ayıbın gerçekten ağır kusur veya hile ile gizlenip gizlenmediği somut olayın delilleri üzerinden değerlendirilir.

Satıcı Ayıbı Bildiği Halde Söylemediyse Ne Olur?

Bir satıcının ayıbı bildiği halde tüketiciye açıklamaması ile tüketicinin satın alma sırasında fark edemediği bir kusurun bulunması aynı durum değildir. Ayıbın bilinçli şekilde gizlendiğine ilişkin iddia varsa, bunun somut olayın koşulları ve mevcut deliller üzerinden ortaya konulması gerekir. Örneğin;

• satış ilanında belirli bir özelliğin özellikle vurgulanması,
• servis kayıtlarında daha önce aynı kusurun bulunması,
• satıştan önce yapılan teknik işlemlere ilişkin kayıtlar,
• satıcı ile tüketici arasındaki yazışmalar,
• cihazın tesliminden hemen sonra alınan teknik raporlar

uyuşmazlığın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Yenilenmiş Telefonun Geçmiş Servis Kaydı Önemli mi?

Evet. Yenilenmiş telefonlarda cihazın daha önce kullanılmış ve yenileme işleminden geçirilmiş olması nedeniyle servis ve yenileme geçmişinin belgelenmesi tüketici açısından önemlidir. Telefonun yenilenmesi sırasında yapılan işlemler ile tüketiciye satıştan sonra ortaya çıkan yeni arızalar birbirinden ayrılmalıdır. Örneğin yenileme işleminde belirli bir parçanın değiştirildiği biliniyorsa ve aynı parçayla ilgili ciddi bir sorun daha sonra ortaya çıkıyorsa, önceki işlem kayıtları ayıbın niteliğinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Gizli Ayıp Fark Edildiğinde Tüketici Ne Yapmalı?

Tüketici öncelikle sorunu mümkün olduğunca belgelemelidir. Bu kapsamda;

• satış ilanının ekran görüntüsü,
• fatura veya satış belgesi,
• yenilenmiş ürünle ilgili belgeler,
• servis kayıtları,
• teknik inceleme veya arıza tespit belgeleri,
• satıcıyla yapılan yazışmalar,
• fotoğraf ve video kayıtları

saklanabilir. Özellikle satıcının ürün hakkında verdiği bilgiler ile teslim edilen telefonun gerçek durumu arasında fark bulunuyorsa, satış sırasında sunulan bilgilerin kayıt altına alınmış olması uyuşmazlığın değerlendirilmesini kolaylaştırabilir.

Gizli Ayıp Ortaya Çıkınca Para İadesi İstenebilir mi?

Ayıplı malın varlığı halinde tüketici kanunda düzenlenen seçimlik haklarından yararlanabilir. Bunlar;

• sözleşmeden dönme,
• ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
• şartları oluştuğunda ücretsiz onarım isteme,
• imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme

haklarıdır. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ancak hangi hakkın kullanılabileceği ve uyuşmazlığın nasıl sonuçlanacağı ayıbın niteliğine ve olayın diğer koşullarına göre değerlendirilir.

Satıcı “Bu Sorun Kullanıcıdan Kaynaklandı” Derse Ne Olur?

Ayıbın kullanıcı kaynaklı olduğu iddiası ile ayıbın teslim tarihinde mevcut olması birbirinden farklı konulardır. Özellikle ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıplarda kanunun öngördüğü ispat karinesi dikkate alınır. Satıcı, malın ayıplı olmadığını ispat etmek durumunda olabilir. Bununla birlikte cihazın düşürülmesi, sıvı teması veya yetkisiz müdahale gibi sonradan gerçekleşen olayların bulunması durumunda değerlendirme farklılaşabilir. Bu nedenle tarafların yalnızca genel ifadeler kullanmak yerine teknik inceleme ve servis kayıtları üzerinden hareket etmesi önemlidir.

Ayıbın Gizlendiğini Tüketici Nasıl İspatlayabilir?

Her uyuşmazlıkta tek bir ispat yöntemi bulunmaz. Somut olayın niteliğine göre;

• satış ilanları,
• ürün açıklamaları,
• fatura ve sözleşme,
• servis raporları,
• teknik inceleme sonuçları,
• yazışmalar,
• fotoğraf ve video kayıtları

delil olarak değerlendirilebilir. Özellikle satıcının ürünün belirli bir özelliğine ilişkin açık bir beyanda bulunduğu durumlarda bu açıklamanın kayıt altına alınmış olması önemlidir.

Gizli Ayıpta Tüketici Hakem Heyetine Başvurulabilir mi?

Uyuşmazlığın parasal değerine ve yürürlükteki başvuru şartlarına göre tüketici hakem heyeti veya diğer tüketici uyuşmazlık çözüm yolları gündeme gelebilir. Başvuru yapılırken ayıbın ne olduğu, ne zaman fark edildiği, satıcıya ne zaman bildirildiği ve tüketicinin hangi talepte bulunduğu açık şekilde belirtilmelidir. Fatura, servis belgeleri, satış ilanı, yazışmalar ve teknik rapor gibi belgelerin başvuruya eklenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Güncel tüketici hakem heyeti parasal sınırları her yıl yeniden belirlendiği için başvuru yapılacak yılın güncel sınırının ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Ticaret Bakanlığı'nın güncel tüketici bilgi rehberinde tüketici hakem heyetleri ve diğer tüketici başvuru yollarına ilişkin bilgiler yayımlanmaktadır.

Gizli Ayıp ile Garanti Kapsamındaki Arıza Aynı Şey mi?

Hayır. Garanti kapsamındaki bir arıza ile ayıplı mal arasında bazı durumlarda kesişme olabilir ancak hukuki kavramlar aynı değildir. Garanti, ürünün belirli bir süre içinde belirli koşullar altında garanti kapsamında olmasını ifade eder. Ayıplı mal hükümleri ise ürünün tüketiciye teslim edildiği sıradaki sözleşmeye uygunluğu ve ayıp nedeniyle tüketicinin sahip olduğu seçimlik haklarla ilgilidir. Bu nedenle bir telefonun garanti süresi içinde arızalanması ile satış sırasında mevcut olan bir ayıbın sonradan fark edilmesi aynı hukuki değerlendirmeye tabi olmak zorunda değildir.

Sık Sorulan Sorular

Yenilenmiş telefonda gizli ayıp nedir?

Satın alma sırasında tüketicinin bilgisine sunulmayan ve telefonun sözleşmeye veya objektif olarak sahip olması gereken özelliklere aykırılık oluşturan bir kusur, somut olayın koşullarına göre gizli ayıp niteliğinde değerlendirilebilir.

Gizli ayıp iki yıllık zamanaşımına tabi midir?

Ayıplı maldan sorumluluk kural olarak teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse bu zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Ayıbı sonradan fark etmek tüketicinin hakkını kaybetmesine neden olur mu?

Hayır. Ayıbın sonradan fark edilmesi tek başına tüketicinin haklarını ortadan kaldırmaz. Zamanaşımı ve ayıbın niteliğine ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilir.

İlk altı ay içinde ortaya çıkan kusur gizli ayıp sayılır mı?

İlk altı ay içinde ortaya çıkan ayıplar bakımından kanunda tüketici lehine bir ispat karinesi vardır. Ancak bunun otomatik olarak her arızanın gizli ayıp olduğu anlamına gelmediği unutulmamalıdır.

Satıcı ayıbı bilerek gizlediyse zamanaşımı uygulanır mı?

Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlendiği tespit edilirse ayıplı mal bakımından iki yıllık zamanaşımı hükmü uygulanmaz.

Gizli ayıp için hangi belgeler saklanmalı?

Fatura, satış ilanı, ürün açıklamaları, servis kayıtları, teknik raporlar, yazışmalar ve ayıbı gösteren fotoğraf veya videolar mümkün olduğunca saklanmalıdır.

Sonuç

Yenilenmiş telefonda sonradan ortaya çıkan her sorun otomatik olarak gizli ayıp anlamına gelmez. Ayıbın niteliği, telefonun teslim edildiği sıradaki durumu, satış sırasında tüketiciye verilen bilgiler ve sorunun nasıl ortaya çıktığı birlikte değerlendirilmelidir. Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlendiğinin tespit edildiği durumlarda ise 6502 sayılı Kanun'daki zamanaşımı kuralının önemli bir istisnası söz konusu olur. Bu nedenle tüketicinin karşılaştığı sorunu ve satış sırasında kendisine verilen bilgileri mümkün olduğunca belgeleyerek hareket etmesi önemlidir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı, Ayıplı Mal ve Hizmetler Hakkında Bilgilendirme ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Mevzuatı. Her iki bağlantı da yayına alınmadan önce kontrol edilmiştir.